Russisch staatsbezoek: Putin into context

putinbaasVanwege de schrijnende mensenrechtensituatie in Turkije Rusland zal de immer maatschappelijk betrokken oud PvdA-leider Cohen zijn vlag halfstok hangen wanneer Erdogan Putin naar Nederland komt. Want Rusland is bijna 25 jaar na de Val van de Muur nog steeds de root of all evil. Kan allemaal best zijn, maar het is naar alle waarschijnlijkheid niet constructief om aan de onderhandelingstafel of voor de camera’s openlijk uiteen te zetten hoe stom je elkaar wel niet vindt. Wel handig om te weten: de Russische belangen in Europa en Nederland.

Gas
Veel Nederlanders associëren Gazprom vooral met het grote gasbedrijf dat Europese eilanden wenst op te kopen, maar het bedrijf doet het minder goed dan de Russen ons graag doen willen geloven. Enkele dagen geleden werd al bekend dat Gazprom’s winst met 37% is gedaald. Putin heeft flink veel geld gepompt in het nationaliseren van Russisch gas en olie, wat in de praktijk met name neerkomt op het opkopen en aanleggen van leidingen. Daarnaast is er een begin gemaakt met het boren in de Arctische Zee. Toch heeft Gazprom, al zal het diens prettige marktpositie zeker niet direct verliezen, te maken met concurrentie. Daaronder de opkomst van schaliegas in de VS, maar ook het groeiende aandeel van Noors gas, het gelijktijdige verlies van de monopoliepositie door de opkomst van goedkopere gasleveranciers (Poolse PGNiG, Duitse E.on Ruhrgas) en de ontwikkeling van LNG. De gasprijs wordt daardoor steeds verder losgekoppeld van de olieprijs en lange termijn-contracten met hoge prijzen worden door energieleveranciers steeds vaker vervangen voor handel op de spotmarkt, waarbij prijzen van dag tot dag wijzigen. Dit terwijl Rusland eerst weinig te duchten had van een Europees diversificatie-beleid. En dan hebben we het nog niet eens over de mogelijkheden die het ‘brandbare ijs’ methaanhydraat mogelijk gaat bieden. Eerder dit jaar ondernam Japan een succesvolle poging dit gas uit de bodem van de zee te boren.

De huidige economische en met name politieke crisis in Europa maakt dat er geen geld is, noch middelen zijn, noch politieke wil bestaat om een degelijk Europees beleid van de grond te krijgen. Maar misschien heeft Rusland Europa helemaal niet nodig om haar positie te verzwakken. Gazprom lijkt zijn sterke positie in Europa te verliezen door er zelf eveneens geen Europese strategie op na te houden. De prijzen lijken te worden vastgesteld door een geblinddoekt persoon die dartpijltjes op een landkaart mikt: de prijzen raken kant noch wal. Zo betaalt Finland een andere prijs dan Slowakije: terwijl beide landen volledig afhankelijk zijn van Russisch gas. Strategisch partner Servië betaalt juist buitensporig veel. Dit maakt dat Europese concurrenten zoals het Poolse PGNiG en het Duitse E.on Ruhrgas, door onder Gazproms hoge prijzen te gaan zitten, meer afname hebben van traditionele Gazprom-klanten. Daarnaast blijft Gazprom keihard ‘njet’ roepen richting de tegenaanbiedingen van China in prijsonderhandelingen: toch de groots mogelijke afzetmarkt voor gas. Resultaat: China heeft contracten met Centraal-Azie, Australië, West Afrika. Maar niet met Rusland.  Nederland heeft al een redelijke prijs weten te bedingen, en Rusland wil zelfs met Shell op zoek naar schaliegas: maar desalniettemin is bovenstaande informatie goed om aan de onderhandelingstafel in het achterhoofd te houden. Gazprom heeft Shell minstens even hard nodig als Shell Gazprom.

Missile defense 
Ondertussen zijn de Amerikanen druk in de Zuid-Chinese zee en de Pacific en hebben daarom besloten dat het tijd wordt voor Europa om haar eigen broek op te gaan houden. De vierde fase in de missile defense, bestaande uit het plaatsen van enkele extra sites in Europa, zullen zij niet volledig afronden. Rusland had met name moeite met deze laatste fase en uitte dit ongenoegen in de welbekende jaren ’80 retoriek. Het Russische missile defense programma loopt ondertussen niet geheel volgens de planning. Het systeem zou gevechtskoppen, intercontinentale raketten en lage-baan-satellieten kunnen neutraliseren. De Russen zeggen nu zelf 2015, wij gokken eerder op 2018. Indien de Amerikanen ondertussen het beleid voortzetten en zich blijvend zullen concentreren op Azië, zal binnen een Europees georiënteerd missile defense alternatief Nederland een buitengewone rol kunnen gaan spelen. De Nederlandse marine is namelijk als een van de weinigen in Europa uitgerust met LC-fregatten die ballistische raketten kunnen onderscheppen.

missileDit geeft interessante strategische perspectieven: Rusland verliest langzamerhand diens semi-monopolie positie op de energiemarkt omdat staatsbedrijf Gazprom in zwaar weer verkeert. Wie betaalt, bepaalt in Oost-Europa. Minder geld, is minder invloed en zorgt direct ook voor een zachtere benadering van het NAVO-bondgenootschap. Ook zorgt de Amerikaanse “policy shift” voor een nieuwe wisselwerking op het gebied van missile defense. Terwijl Rusland zijn ongenoegen richting Amerika ook doodleuk in Azië demonstreert neemt dit niet weg dat er binnen Europa een niche ontstaat die Nederland kan opvullen.

Risico voor Nederland?
Het lijkt qua momentum dus niet stuk te kunnen voor Nederland. Toch is het goed om waakzaam te zijn. Hoe goed bedoeld de protesten tegen de mensenrechtensituatie in Rusland ook mogen zijn, dit kan een reactie uitlokken die het staatsbezoek zal overschaduwen. Zo riep Erdogan tijdens diens staatsbezoek iets over adoptiekinderen en homo’s et voilà: het ging nergens anders meer over in de Turkse pers. De “ja-maar-jullie”-joker die Putin in zijn achterzak heeft is bijvoorbeeld de manier waarop Jeugdzorg in Nederland omgaat met uit huis plaatsingen van (Russische) kinderen. Daarnaast speelde Putin eveneens de kinderadoptie-kaart tegenover de Verenigde Staten toen die moeilijk gingen doen over de Magnitsky-zaak. Want tjah, als we het dan toch over mensenrechten hebben, dan weet Putin er ook nog wel een paar. Het zou mooi zijn als Nederlandse diplomaten en politici niet (weer) in dezelfde valkuil lopen.

Werk aan de winkel dus. Niet alleen heeft Putin een Nederlandse schoonzoon maar 2013 is ook nog eens Rusland-Nederland jaar. Genoeg materiaal om het ijs te breken en vervolgens de rug te rechten alvorens de zaken eens pragmatisch aan te pakken. En moeten mensenrechten dan toch per sé worden genoemd, doe dat dan op ontspannen, rustige wijze tijdens het diner, tussen het verslinden van dat paardenbiefstukje door. Rusland aan de tand voelen over mensenrechten zal een stuk geloofwaardiger overkomen indien Nederland een dikkere vinger in de (regionale) pap heeft inzake gas en missile defense. Betekent wel dat Nederland ook eerst die positie moet zien uit te onderhandelen. Uitstel hoeft in dit geval geen afstel te betekenen.

Want als Nederland zijn hand op de verkeerde beleidsterreinen overspeelt, kunnen we dat Holland House wel vergeten volgend jaar. En dat zouden we niet willen, toch? {DK}

Advertenties

13 thoughts on “Russisch staatsbezoek: Putin into context

  1. Klopt als een bus Mans. Alleen is deze aanwezigheid voorlopig niet te kapitaliseren. Er is al eens een ongeluk geweest in Siberië – zo kan methaanhydraat exploderen indien het gaat ontbinden (kettingreactie met de permafrost bodem). Het Japanse experiment is hoopvol, maar het blijft een risicovolle en ook dure onderneming: de methode van gaswinning is nog niet volledig uit ontwikkeld. Daarnaast is er in Siberië ook minder aanwezig dan voorheen altijd werd aangenomen. Door de financiële tegenslagen van Gazprom kan het zich een dergelijk risico niet veroorloven, Rosneft is te klein om een dergelijke investering überhaupt te doen. Dus voorlopig zit het er nog even niet in. Neemt niet weg dat we deze nieuwe methodes van gaswinning in de gaten moeten houden, kan namelijk zorgen voor een paar interessante strategische verschuivingen op het wereldtoneel.

    • Komt nog bij dat landen als Rusland vaak wel beschikken over enorme gasreserves, maar vaak ontbreekt het hen aan de technieken om die reserves te winnen. Daarbij hebben ze grote (vaak Westerse) oliemaatschappijen of de onafhankelijke ‘service companies’ nodig, hetgeen de onderlinge afhankelijkheidsrelatie weer versterkt.

  2. Aardige analyse, alleen stoorden de taalfouten: “de prijzen RAKEN kant noch wal”, en “Gazprom heeft Shell minstens even hard nodig ALS Shell Gazprom.”

    Apropos van niets: Vraag me al een tijdje af of het niet gewoon goedkoper is russisch vlieg-tuig in te slaan –desnoods door een hele fabriek plus ingenieurs op te kopen– in plaats van dat uitstekende stukje militair-industrieel uitzuigwerk dat de jsf veel meer is dan een werkend vliegtuig.

  3. @Chinees en Kelder: haast en spoed… Tenenkrommende taalfouten en contaminaties zijn er uit gehaald. Dank!

    Afgezien van het “oeps, sorry – wordt toch duurder”-beleid van Lockheed, is het de vraag in hoeverre de JSF de krijgsmacht uitholt: op deze wijze blijft er niets meer over voor onderhoud, aanschaf en vervanging van ander materieel. Het drukt gigantisch op de andere krijgsmachtonderdelen en daarmee de mate van inzetbaarheid in de toekomst. Onderhand is inderdaad een Russische Sukhoi PAK FA per stuk goedkoper dan een F35 – zou minder qua stealth technologie zijn, maar aerodynamisch superieur. Althans: dat is de reclame, het is natuurlijk een supersecret programma en wordt (net als de F35) dicht tegen de borst gehouden. Een kwaliteit-prijs vergelijking is praktisch niet te maken.

    • Vergeet bovendien niet de geopolitieke relaties die ook op dit terrein grote invloed hebben. De Amerikanen zullen op zijn zachtst gezegd niet staan te springen als we een Russische jager willen kopen. Dat kan een ‘flauw’ argument genoemd worden waar vraagtekens bij kunnen worden geplaatst, maar feit is wel dat het zo werkt. Zal dus niet (zo snel) gebeuren.

  4. in Rusland is een anekdote verscheen: na 100 jaar kwamen mensen met kinderen naar volksmusea, daar stonden exponenten van echte Nederlanders,met blauwe ogen en blond haar. Een kind {dat geadopteerd was natuurlijk uit een andere land] vroeg wat er was gebeurd met deze mensen, waarop de gids van het museum antwoordde: Ze zijn uitgestorven, door de toename van homoseksualiteit.

  5. Het air defense plaatje is enigszins verouderd. Het project “airborne laser” bestaat niet meer (http://gizmodo.com/5939593/the-awesome-5+billion-airborne-laser-is-in-the-boneyard-never-to-fire-again). Daarnaast is THAAD niet het enige programma meer. in de Phased adaptive approach (http://www.whitehouse.gov/the_press_office/FACT-SHEET-US-Missile-Defense-Policy-A-Phased-Adaptive-Approach-for-Missile-Defense-in-Europe) is het SM-3 programma van Lockheed Martin concurrent Raytheon opgenomen. Beide systemen worden doorontwikkeld. THAAD is wel ontplooid in op GUAM nu (https://www.youtube.com/watch?v=kG1OPuhVZ-o).

    TMD is een heel ander onderwerp maar wel valide. de TPY-2 radar van THAAD staat nu in Turkije en kijkt naar het oosten. De update van de SMART-L radar is zinvol omdat het met de TPY-2, de EAGIS schepen kan voorzien van doelinformatie of de LCF neemt zelf de SM-3 mee (http://www.defensie.nl/actueel/uitgelicht/innovatie_bij_defensie/smart_l_radar). Het eea is natuurlijk in 2010 in Lissabon afgesproken.

    Voor de rest wederom goede inzichten!

    • Klopt helemaal! Alleen geeft dit plaatje wel mooi de ‘gelaagdheid’ van het programma weer. Veel mensen denken vaak aan ‘iets met een satelliet enzo’ en helaas wordt vaak vergeten dat het ook zeker gaat om bescherming van troepen op de grond en dat het letterlijk ‘ter land, ter zee en in de lucht’ is. De voormalige naam ‘ star wars’ (onder Reagan) heeft het programma PR-wise niet veel goed gedaan, qua beeldvorming…

      Desalniettemin hartelijk dank voor je aanvullingen: kunnen de geïnteresseerden mooi doorklikken. Sowieso: een extra stukje duiding bovenop de duiding is nooit weg natuurlijk!

  6. Pingback: StukjeDuiding presenteert: De Schaal van Bassie | Stukje Duiding

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s