Protesten in Sarajevo: buigen of barsten voor Bassies

Bosnie is te gekHet begon een beetje op te vallen: voormalige staatsbedrijven die vlak na privatisering faillissement aanvroegen, de aandelen verkochten en stopten met het uitbetalen van de medewerkers. Een groot gedeelte van de inwoners van Tuzla (noord-Bosnië) was in dienst van deze voormalige staatsbedrijven (waspoeder Dita, meubilair Konjuh, petrochemisch bedrijf Polihem, en kaugomfabriek Resod Guming) die allen tussen 2000 en 2008 failliet gingen. De protesten verspreidden zich als een (zo nu en dan letterlijk) lopend vuurtje door het land. Dit weekend gingen honderden mensen de straat op in Sarajevo – er waren al solidariteitsprotesten in Wenen en deze zullen mogelijk ook plaatsvinden in Belgrado.

Hoewel de vergelijking snel wordt gemaakt met de jaren ’90, gaan deze volledig mank. Aanleidingen voor de protesten zijn eerder de gevolgen van zaadjes die zijn geplant mede door het Dayton-vredesakkoord. Hiermee is de oplossing van de burgeroorlog ironisch genoeg de oorzaak geworden van de huidige institutionele deadlock waar het land zich in bevindt. Gooi daar nog een politiek handje-klap-cultuur sausje overheen en dan krijg je ongeveer wat er nu in Bosnië aan de hand is.

Bosnië gaat namelijk gebukt onder de hardnekkige oligarchische trekjes van politici. Na de val van het communisme en de daarop volgende burgeroorlog wist een politieke elite diens macht te consolideren waardoor de middenklasse volledig is weggevaagd. Wat overblijft is een handjevol Bassies die zeer goed voor zichzelf weten te zorgen (ook hier en daar interessante fondsen vanuit Saudie-Arabië wisten aan te trekken voor compleet gestoorde megalomane architectonische hoogstandjes) en een werkende klasse wat moet zien rond te komen van ongeveer 450 euro per maand, terwijl het levensonderhoud gemiddeld rond de 750 euro ligt.

Grootste uitdaging van Bosnië: arbeidsmarkt
De werkloosheid in Bosnië ligt rond de 45%, voor de jeugd ligt dit momenteel rond de 57% en lag enkele maanden geleden zelfs nog op 63%. De hoge jeugdwerkloosheid is problematisch door het langdurige karakter: ongeveer tweederde van alle jongeren (15-24 jaar) participeert structureel niet in de maatschappij. Dit heeft niet alleen te maken met een gebrek aan ervaring of de mismatch tussen arbeidsmarkt en onderwijs (een beetje de standaard oorzaken van jeugdwerkloosheid) maar het functioneren van de arbeidsmarkt. De ‘leuke’ baantjes zijn vaak al gereserveerd voor iemand van school afkomt: geen connecties (bijvoorbeeld een oom die voor de nationale overheid werkt, of een neef met een mooie fabriek) = geen baantje. De overheid is één van de grootste werkgevers, maar jongeren die solliciteren moeten minimaal twee jaar aantoonbare werkervaring hebben voor zij überhaupt mogen solliciteren. Dit wordt lastig. Hoewel op papier de arbeidsmarktwetgeving er redelijk modern uitziet, is deze zeer nadelig voor particuliere werkgevers. Hierdoor is heeft de grijze economie een behoorlijke omvang: veel jongeren komen hier terecht – maar zonder contract, zonder arbeidsmarktvoorwaarden en voor zeer lage lonen die niet voldoende zijn om in het levensonderhoud te voorzien. Dus al hebben jongeren ervaring: een handje-contantje baantje telt niet mee voor de sollicitatie.

Diezelfde overheid interesseert zich op haar beurt niet voor de jongeren: arbeidsmarktanalyses worden niet gemaakt, de data die er over de arbeidsmarkt bekend zijn komen van internationale organisaties zoals de Wereldbank en International Labour Organization. Diverse onderzoeken maken gebruik van verschillende methodologie waardoor het lastig is om een goed beeld te krijgen van de situatie. Al zijn ze allen wel eenduidig in de conclusie dat het allesbehalve florisant voor staat. Hoewel er voldoende NGO’s en Internationale Organisaties zijn die de Bosnische jongeren (hoi Europese Commissie!) proberen te groomen, zijn deze praktisch niet actief in politieke of maatschappelijke organisaties. Hoe dat nou toch zou komen vragen wij ons dan weer niet af.

Grootste uitdaging voor Bassies: nationalisme werkt niet meer
Het Dayton akkoord bracht naast vrede, ook geïnstitutionaliseerde etnische segregatie met zich mee. Politici hebben hier dankbaar gebruik van gemaakt. Aangezien het lastig samenleven is wanneer er per etniciteit een parlement bestaat, per etniciteit een klaslokaal (“maar we gaan wel samen naar school hoor!”), en eigenlijk-alles-per-etniciteit is ingedeeld – is het voor politici ook makkelijk om burgers aan te spreken op de ongemakken die deze manier van leven met zich meebrengt. Iedereen heeft er ‘last’ van en elkaar de zwarte piet toespelen zorgde voor een riskante, fragiele balans – maar balans was er in ieder geval. Nationalistische retoriek deed het altijd prima en is sinds de burgeroorlog een handig rookgordijn gebleven voor politici om wanprestaties, corruptie en institutioneel falen mee te verbergen.

Daarnaast zijn politici in Oost-Europa niet 1-op-1 te vergelijken met ons Nederlandse beeld van politici. Vaak zijn politici voormalige rijke zakenmannen – die hun vermogen via louche zaakjes hebben opgebouwd. Wie betaalt, bepaalt namelijk. Dus als rijke zakenman is er maar een ander instituut wat jou kan dwarsbomen in al je fabulousness: juist, de overheid en dat hele “rechtstaat” gebeuren erom heen, met wetten enzo. Dus if you can’t beat them, join them. Het maakt zo zeer ook niet uit bij welke politieke partij zij zich aansluiten – vaak is het bij de politieke partij die de meeste kans op regeren heeft. De ideologie is niet terug te vinden bij politieke denkers, maar eerder bij pin-passen en politieke privileges.

Als men dus wilt weten wie er in Bosnië macht heeft, heeft het weinig zin om een debat in het parlement te volgen. Wie wil weten hoe het er voorstaat in de politieke arena, kan het beste zijn jas aan trekken en een rondje door de hoofdstad lopen. Hier zijn in alle openheid de financiële verplas-wedstrijdjes van dergelijke zakenmannen annex politici te bewonderen. Zo is de Avaz Twist Tower door de Bosnische Donald Trump annex politicus, Fahrudin Radončić in elkaar gedraaid. In het Westen is Radončić vooral bekend wegens zijn vastgoedzaken met drugshandel overlord Naser Kelmendi – die prijkt op de US blacklistwegens drugshandel. En hij is natuurijk vriendjes met de eerste Serviër op de Forbeslijst, Mišković. Deze beste man was op zijn beurt weer maatjes met Milosevic. Althans zolang deze aan de macht was, want zodra Milosevic viel was de toenmalige minister van politie zijn nieuwste superbest friend  (we kunnen het niet vaak genoeg zeggen, ex-communistische landen met oligargische trekjes ❤ de politie). De eerdergenoemde Avaz-toren zelf is bedacht door de Sabanovic broers (ook zakenlui annex politici), voorheen vooral druk met Bosnische goodwill activiteiten via een NGO die later banden met Al Kaida bleek te hebben. Zoals u leest, de relaties rondom een megalomane glazen kaasstengel van enkele tientallen meters hoog zijn nog ingewikkelder dan de gemiddelde soap-serie. Verder is er niets aan de hand en is alles hartstikke legitiem. Niets aan het handje.

De protesten zijn daarmee ook niet verbazingwekkend te noemen, de politieke elite heeft zich verkeken. Door zich onoverwinnelijk te wanen zijn ze vergeten dat zelfs een semi-democratie steun van het electoraat nodig heeft om te overleven. De politieke elite kan alleen overleven wanneer zij zelf op zijn minst doen alsof ze de bezem er door heen halen – dit ligt in de lijn der verwachting omdat de politieke elite van Bosnische Bassies dezelfde mate van flexibiliteit heeft getoond na de val van Milosevic. Het protest neer proberen te slaan door er een ‘anti-terrorisme’-eenheid van de politie op af te sturen is politieke zelfmoord:

https://twitter.com/TheBlogPirate/status/432412322238181376

[Dieuwertje Kuijpers]

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s