Getreiter opleiding officier is doelmatig

bombsquad2Pesten op de defensieopleiding: je kunt het als misstand zien, maar in werkelijkheid is het een broodnodige vorm van ‘zelfreinigend vermogen’.

Cultuurprobleem
De Nederlandse Defensie Academie kampt met een ‘cultuurprobleem’, zo blijkt uit een door Defensie ingesteld onderzoek. De belangrijkste structurele problemen waarover wordt gerapporteerd hebben te maken met geweld en vernederingen tussen de aspirant-officieren onderling. Sommige van de cadetten en adelborsten worden structureel buitengesloten, gepest en op die wijze de opleiding uitgewerkt. Kort gezegd komt het erop neer dat de studenten onderling mede bepalen wie uiteindelijk de eindstreep haalt en wie niet.

De vraag is of dat ongewenst is. Volgens generaal Theo Vleugels, gouverneur van de Koninklijke Militaire Academie, wel degelijk. “Dat studenten ‘intern saneren’, gaan we stoppen”, aldus de generaal. Volgens hem is het niet aan tweedejaars cadetten om te bepalen wie er voldoet en wie niet en moet het duidelijker worden op welke criteria mensen beoordeeld worden.

Objectieve criteria
Dat laatste is zeker belangrijk: niemand zal tegen heldere en zoveel mogelijk objectief toetsbare functioneringscriteria zijn. Het is een nobel streven om iedere aspirant-officier op die manier een eerlijke kans te geven en uiteindelijk over te blijven met die studenten die volgens vastgestelde normen de besten zijn. Daar hebben zij ook recht op, gezien de zware eisen die gesteld worden en de offers die zij moeten brengen tijdens de fysiek en mentaal zware opleiding en de daaropvolgende loopbaan.

Aan deze maakbaarheid zitten echter wel duidelijke grenzen. Van interne sanering is, tot op zekere hoogte, overal en altijd sprake, ook binnen universitaire studies en bij bedrijven. Het grote verschil is dat het zelfreinigende vermogen binnen militaire opleidingen en eenheden (waarschijnlijk) veel sterker is. Dat heeft alles te maken met de extreme(re) context waarbinnen de groepsvorming van militairen plaatsvindt.

Groepsdynamiek
Om de vaak zware opleiding als groep te kunnen volbrengen moet binnen afzienbare tijd een hechte eenheid worden gesmeed, waarbinnen bereidheid heerst klappen voor elkaar te incasseren. Zij die ondanks een uitgebreide selectieprocedure teveel afwijken van de binnen de groep heersende (veelal impliciet tot stand gekomen) sociale normen of te vaak verzaken ten koste van de groep, worden uiteindelijk buiten diezelfde groep geplaatst. Ook als zij ondertussen wel voldoen aan de binnen de opleiding geldende objectieve criteria. Groepsdynamiek is binnen de officiersopleiding een zeer bepalende factor.

Voor studenten die dat zelf op negatieve wijze ondervinden kan dat een behoorlijke impact hebben. Het is aan de opleiders om daar prudent mee om te gaan. Een reden om interne sanering binnen de officiersopleiding aan banden te leggen is het echter niet. Het zelfreinigende vermogen van militaire eenheden vervult namelijk een cruciale rol: het functioneren en zelfbehoud van die eenheden staat of valt ermee. Steeds opnieuw geven militairen zelf te kennen dat kameraadschap en vertrouwen de meest bepalende elementen zijn voor de sterkte van hun eenheid. Personen die teveel afwijken kunnen gemakkelijk een bedreiging vormen voor de robuustheid van de groep en zullen afgestoten worden. Dat klinkt hard, maar in de meest extreme gevallen – waarbij de marges minimaal zijn en kleine afwijkingen een catastrofale uitkomst kunnen genereren – kan dat het verschil betekenen tussen overleven of sneuvelen.

Je moet jet maar kunnen
De onderzoekers geven er blijk van zich te realiseren dat dergelijke overwegingen reeds tijdens de opleiding een functie vervullen. Zij verklaren de soms harde omgangsvormen tussen studenten onderling ‘uit het feit dat mensen die met elkaar een oorlog in gestuurd kunnen worden, elkaar in hoge mate moeten kunnen vertrouwen en de ‘zwakkeren’ proberen te lozen.’

Met de mededeling intern saneren aan banden te willen leggen reageert Defensie overtrokken en onverstandig op de uitkomsten van het onderzoek. Daarmee dreigt een belangrijke filterfunctie van de officiersopleiding te worden belemmerd. Dat zal uiteindelijk consequenties hebben voor de kwaliteit van de Nederlandse strijdkrachten en hun veiligheid in conflictsituaties. Een ironische uitkomst voor een organisatie die werft met de leus: ‘Werken bij Defensie. Je moet het maar kunnen’. [Stephan de Vries]

Dit artikel stond eerder in NRC Handelsblad (19 februari)

Advertenties

3 thoughts on “Getreiter opleiding officier is doelmatig

  1. Stephan, vindt het dapper dat je je hierover uitspreekt. Het zal ongetwijfeld bij meer mensen in de gedachten leven.

    Gr Freek

  2. Stephan, goed stuk! Helemaal mee eens. Denk persoonlijk dat het zelfreinigende karakter overtrokken is kijkend naar de studentenverenigingen van weleer ;-). Dit komt overal voor en in alle bedrijfstakken en dient een functie! Laten we het niet groter maken als het is.

    Derk

  3. Het is precies wat generaal Theo Vleugels zegt. Het is niet aan tweedejaars cadetten wie er de kwaliteiten heeft om een officiersfunctie te vervullen. Treiteren is een vorm van machtswellust, geen prematuur voorstadium van leiderschap of analytisch nadenken. De opmerking van Stephan de Vries dat het aan banden leggen van interne sanering uiteindelijk de kwaliteit van de Nederlandse strijdkrachten vermindert is lachwekkend.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s