Code Rood! Generaals waarschuwen voor klimaatverandering

imagesKlimaatverandering. Nog altijd een uiterst actueel thema waarover de gemoederen hoog blijven oplopen. Zo publiceerde het IPCC recentelijk een vijfde rapport over de kwestie en is daarop onder andere deze reactie gekomen. In het debat gaat het vooral over verhoogde temperaturen, een stijgende zeespiegel en veranderende weerpatronen. Chaos en ellende! En dat heeft ook nog eens consequenties voor onze nationale veiligheid en dus de paraatheid van de krijgsmacht. Althans, volgens een aantal voormalige Amerikaanse generaals en admiraals.

Voorbereiden
Zij stellen namelijk in dit rapport van The Center for Naval Analyses Military Advisory Board  dat klimaatverandering een grote impact gaat hebben op de nationale veiligheid van de Verenigde Staten en dat de krijgsmacht zich daar serieus op moet gaan voorbereiden. En dat gaat een stuk verder dan alleen gereed zijn om actief te worden op het Arctisch gebied, dat rijk is aan gewilde grondstoffen en langzaam maar zeker toegankelijk wordt. Daarnaast pleiten de hoge militairen namelijk ook voor een leiderschapsrol van de Verenigde Staten bij het treffen van voorbereidingen tegen de gevolgen van klimaatverandering en bij de ontwikkeling van alternatieve vormen van energieopwekking. Ook stellen ze dat militaire leiders rekening moeten gaan houden met de veranderingen. Zij zullen nieuwe obstakels en uitdagingen moeten betrekken in hun trainingen en operaties. Naast de National Guard en reservisten zullen ook actief dienende militairen steeds vaker worden ingezet bij natuurrampen, overstromingen en bosbranden in binnen en buitenland. Politieke impasses en budgettaire kwesties zouden geen obstakels mogen vormen bij het voorbereiden van de krijgsmacht op dergelijke verschuivingen, aldus de auteurs van het rapport.

Nieuws onder de zon?
Volgens het rapport werkt klimaatverandering als katalysator bij het ontstaan van conflicten. Is die conclusie uniek te noemen? Mwah, het is in ieder geval niet de eerste keer dat een relatie wordt gelegd tussen klimaatverandering en (nationale) veiligheidskwesties/conflicten en oorlog. In 1995 stelde Marc Levy de vraag: “Is the Environment a National Security Issue?” In het artikelThe Environment as a National Security Issue” deed Richard Matthew min of meer hetzelfde. En in één van de meer bekende academische brijdagen op dit gebied probeert Thomas F. Homer-Dixon een verband te leggen tussen milieuveranderingen en oorzaken van conflicten. Meer sceptische bijdragen zijn ook te vinden, bijvoorbeeld dit artikel, waarin wordt gesteld dat er helemaal geen relatie zou bestaan tussen klimaatverandering en gewapende conflicten. In 2007 werd er ook binnen de VN-Veiligheidsraad over het thema gesproken.

Wat wel (min of meer) nieuw is, is dat in het rapport door voormalige hoge militairen op een hele directe manier wordt opgeroepen om maatregelen binnen de krijgsmacht te nemen, zodat men ook daar beter voorbereid zal zijn op de (mogelijke) gevolgen van klimaatverandering. Dat raakt de kern van het strategisch denken over de inzet en werkwijze van de krijgsmacht.

Securitization
De ontwikkeling bepaalde beleidsterreinen te scharen onder veiligheidsbeleid wordt ook wel securitization genoemd. In hun boek Security: A New Framework for Analysis, gaven Buzan, Weaver en de Wilde aan dat onder meer klimaatissues zich goed lenen voor dit fenomeen. Zo stellen zij dat ondanks dat het lastig vol te houden is dat klimaatverandering een existentiële bedreiging vormt voor onze veiligheid, dit niet uitsluit dat de kwestie wel als zodanig zal worden behandeld. Door het probleem namelijk te framen als acuut en existentieel wordt de weg vrij gemaakt om buitenproportionele maatregelen te rechtvaardigen voor het vermeende probleem. Met buitenproportionele maatregelen bedoelen zij ook het afkondigen van noodwetten of het inzetten van militairen. Als je de post-9/11 maatregelen en wetgeving er op naslaat, dan ga je al snel denken dat terrorisme een existentiële dreiging vormt voor het Westen. In werkelijkheid valt daarover natuurlijk te discussiëren. Dat deze discussie bij klimaatverandering sneller is gevoerd, moge duidelijk zijn.

Food for thought
Het is nog maar de vraag wat er met de uitkomsten van het rapport van de generaals gaat gebeuren. John Kerry heeft in ieder geval al positief gereageerd en zal in de zomer zelf een toespraak houden over het thema. Daarbij zal hij de link leggen met de ambitieuze klimaatagenda van Obama. Ook het Pentagon reageerde instemmend.

De vraag die wij zouden willen stellen is hoe ver je moet gaan met het bepalen van je militaire strategie op basis van dergelijke uiterst onzekere effecten? Rekening houden met onvoorziene gebeurtenissen en omstandigheden en militairen voorbereiden op extreme situaties is – als het goed is – per definitie onderdeel van militaire planning. Ook de voorbereidingen gericht op het toegankelijk worden van het Arctisch gebied is een logische, strategische stap die landen nemen. Dat is echter iets anders dan de strategie radicaal aanpassen aan vage verwachtingen die gepaard gaan met (mogelijke) klimaatverandering. Wat voor negatieve gevolgen heeft dat voor de gereedheid om adequaat op andere dreigingen te reageren? Bovendien zijn er tal van situaties denkbaar die vervolgens als nationaal belang gaan gelden, hetgeen ten koste gaat van de onmisbare focus in het strategisch denken. Dat is zonder vage ideeën over klimaatverandering ook al het geval.

Het debat in Nederland
Ook in Nederland is al het één en ander gezegd over de invloed van klimaatverandering op (de inzet van) de krijgsmacht. Zo bracht de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) al in 2009 een rapport uit waarin de verwachting wordt geuit dat de krijgsmacht vaker zal worden ingezet door klimaatwijzigingen, onder andere bij natuurrampen. Wel plaatsen de auteurs een aantal terechte nuances, onder andere bij de fundamentele onzekerheden die bestaan ten aanzien van de gevolgen van klimaatveranderingen. Erg concreet stelde de AIV destijds dan ook niet te kunnen zijn. Ook in de Verkenningen van 2010 is klimaatverandering als ‘nieuwe dreiging’ opgenomen. Het woord wordt in totaal 26 keer genoemd in het rapport. “Duidelijk is dat klimaatverandering een threat multiplier is en nieuwe geopolitieke vraagstukken veroorzaakt die ook voor Nederland en Europa belangrijk zijn”, zo staat vermeld het rapport. 

Of dat echt zo duidelijk is, is echter nog maar de vraag. Volgens het rapport van de gepensioneerde Amerikaanse generaals en admiraals mogen we dan mede door klimaatverandering in Mali zijn beland, wij denken dat het verstandig is om niet te radicaal met zeer grote onzekerheden om te springen in militaire strategievorming. Het is goed om vrij en open over het thema na te denken, maar voordat meer zekerheid ontstaat over daadwerkelijke effecten is terughoudendheid geboden. Het is niet alsof de Nederlandse krijgsmacht een gebrek aan concretere, dringendere kwesties heeft. [Stephan de Vries]

 

 

 

 

Advertenties

One thought on “Code Rood! Generaals waarschuwen voor klimaatverandering

  1. Goa ligt aan de Niger. Denk aan de Toeareg stammen. U kan zich toch voorstellen wat voor een strategisch belang toegang tot water kan hebben?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s