Opnieuw naar Irak? Lees eerst deze verhalen eens

thank_you_serviceHet is 6 april 2007 als een patrouille van het Amerikaanse 2-16 bataljon in Humvees de Mualameen-woonwijk in oost-Bagdad inrolt. Het zijn soldaten die in Irak dienen tijdens de surge en constant de onzichtbare, knagende dreiging van bermbommen en scherpschutters voelen. Langzaam rollen ze voorwaarts. Koplampen uit, turend naar de weg die door de nachtkijkers als een groene deken door de wijk lijkt uitgerold. De eenheid heeft nog geen slachtoffers hoeven incasseren.

Tot een lichtflits om 00.35 uur al het zicht wegneemt en de dood zichzelf abrupt introduceert.

The Good Soldiers
Vlak na de lichtflits dreunt een explosie door één van de Humvees. De schokgolf baant zich een weg door het gepantserde onderstel en de deuren van het voertuig. Vervolgens door de gepantserde platen die de militairen dragen ter bescherming van hun lichaam. Vier van de inzittenden weten in de chaos uit het voertuig te komen. De vijfde heeft minder geluk en blijft achter in de inmiddels heftig brandende cabine. Omhelst door vlammen verbrandt Jay Cajimat in de minuten daarna zo ernstig voor de ogen van enkele van zijn maten, dat zijn lichaam – of wat daar nog van over is – onherkenbaar verminkt raakt. Hij is het eerste – en helaas niet het laatste – slachtoffer van de eenheid in Irak.

Deze heftige scene wordt beschreven in het boek The Good Soldiers (2009), van Pulizerprijs-winnaar David Finkel. Deze Washington Post journalist ging in 2007 met het 2-16 bataljon mee naar Bagdad om verslag te doen van datgene wat ze daar aantroffen. Het is een indringend verhaal van een eenheid die zichzelf terugvindt in de chaotische, dodelijk agressie van Irak na de invasie van 2003 (en meteen de eerste extragratis leestip van vandaag).

Thank you for Your Service
Misschien nog wel indrukwekkender is het vervolg dat Finkel op The Good Soldiers schreef. In 2013 kwam Thank you for Your Service uit (tweede leestip!). In dat werk zoekt hij een aantal soldaten op van dezelfde eenheid die hij in Bagdad volgde als zij weer terug zijn in de Verenigde Staten. Het resultaat is een unieke belichting van de kant van eigenlijk ieder oorlogsverhaal die we zelden krijgen te horen. Eenmaal terug blijven de ervaringen van Irak velen van de eenheid hardnekkig achtervolgen. Het voor hun ogen verbranden van Jay Cajimat – en de vele andere doden die in de gelederen van 2-16 zijn gevallen tijdens de uitzending – blijkt voor hen te veel om na terugkeer het dagelijkse leven weer op te pakken.

Zo noemt Finkel enkele passages uit het dagboek van Nic DeNinno, dat hij bijhield als onderdeel van zijn therapie na de uitzending. Over de dood van Cajimat schrijft DeNinno:

“Then I saw the fifth soldier who wasn’t pulled out. I was so preoccupied with my close call earlier I hadn’t put 2 and 2 together when the call came over the radio, ‘4 casualties medevac’d.’ What was left of his skeleton was hanging out the driver side door, his helmet a different color possibly fused to his skull and his IBA [interceptor body armor, SD] and plates which made up his torso, or what was left of it. That image still haunts me, it changed me. I don’t know how many others saw that as we turned our trucks around but all I wanted was death and violence from then on. To me this is where I lost my old self.”

Ook heeft hij last van intense nachtmerries en waanbeelden. Enkele daarvan beschrijft hij als volgt:

“What the fuck is going on in my mind. Last night I was sitting in bed and looked across the room to a chair in my room and there was a young girl covered in blood. What happened after that I don’t remember. I was told a full scale panic attack. This is not the first time I have seen dead bodies. For a while I used to find dead Iraqis floating in my bathtub. Why they were in the bathtub I will never know. I FEEL SO FUCKING VIOLENT RIGHT NOW.

Minstens net zo heftig is het verhaal van Tausolo Aieti die op 17 juli 2007 bij James Harrelson in de Humvee zat toen weer een bermbom afging en waarbij Harrelson het leven liet. Uit het 53 pagina’s tellende verslag dat Aieti over zijn herinneringen van die gebeurtenis heeft geschreven beschrijft Finkel:

“The humvee rising in the air. The concussion of the bomb. Opening the door and trying to run. Collapsing with a broken leg. Limping back to the Humvee and pulling out a bloody soldier. Pulling out a second one who was moaning and even bloodier as the Humvee sparked and burst into flames. Collapsing again, relieved that everyone was out, and then hearing someone yelling Harrelson’s name. ‘And it hit me ohh shit Harrelson. I forgot all about him,’ he [Tausolo Aieti, SD] had written. ‘I looked over and all I could see was flames and the outline of a body where he was at in the driver’s seat.’ Over and over he had written about it all, except for one thing that he has told no one, a dream he has seen having ever since: Harrelson on fire, asking him, “Why didn’t you save me?”

Ondanks dat Aieti met een gebroken been meerdere soldaten van zijn eenheid uit de getroffen Humvee wist te trekken, worstelt hij met een schuldgevoel over het niet kunnen redden van zijn maat Harrelson. Hij heeft suïcidale gedachten en heeft na intense ruzies zijn vriendin en moeder van zijn kind geslagen, waarvoor hij werd gearresteerd en in de cel belandde. In zekere zin staat zijn leven stil: iedere dag sterft Harrelson opnieuw voor zijn ogen.

Het zijn twee gevallen van de vele duizenden in Amerika, waarbij militairen na hun recente uitzendingen naar Irak en Afghanistan posttraumatisch stress syndroom (PTSS) hebben opgelopen. Niet zelden resulteert hun trauma in zelfmoord: inmiddels al meer dan het aantal militairen dat sinds 2003 is gestorven tijdens het conflict in Irak (ruim 4000).

Oorlog in mijn kop
Ook Nederlandse militairen zijn van de vele verschillende missies teruggekomen met psychische problemen, waaronder PTSS. In Oorlog in mijn kop beschrijft Niels Veldhuizen de worsteling die hij terug in Nederland ondergaat na zijn uitzending naar Afghanistan. Verhalen over PTSS bij Nederlandse militairen horen we niet vaak. Waarschijnlijk is het probleem ook minder omvangrijk dan in de Verenigde Staten, waar veel meer soldaten zijn uitgezonden naar die gebieden waar heftig werd gevochten. Uitzendingen van Amerikaanse militairen duren daarnaast vaak ruim twee maal zo lang als die van hun Nederlandse collegae. Het is goed denkbaar dat die factoren zwaar meewegen in het ontstaan van psychische klachten.

Toch is Veldhuizen bij lange na niet de enige die beschadigd is teruggekomen naar Nederland. Afgelopen zondag werd op NPO 2 de documentaire Getekend uitgezonden (hier terug te kijken). In de documentaire komen zes militairen aan het woord die ons land hebben gediend – onder andere in Joegoslavië en Afghanistan – en daarvoor een hoge prijs hebben betaald. Ze vertrokken als jonge enthousiastelingen en kwamen terug als gebroken mannen die leven van therapiesessie naar therapiesessie.

Moeilijk onderwerp
Is er voldoende aandacht voor deze problematiek in Nederland? In ieder geval meer dan lange tijd het geval is geweest. Dat is positief te noemen. De vraag is alleen of het ooit voldoende kan zijn. Daarmee bedoel ik niet te zeggen dat het de potentiële inzet van militairen in de weg moet staan. Dat zij grote risico’s lopen – ook op dit terrein – is welbekend en militairen zullen zelf de laatsten zijn die inzet daarom willen beperken. Maar psychische problemen na een uitzending blijven ondanks de stappen die zijn gezet een gevoelig en moeilijk onderwerp. Dat terwijl we het aan militairen verplicht zijn heel goed na te denken over de risico’s die zij (en niet wij!) lopen: zijn de belangen die met de inzet gemoeid gaan daadwerkelijk zo groot dat we die risico’s gerechtvaardigd zijn? Die vraag moet iedere keer opnieuw worden gesteld en zeer weloverwogen worden beantwoord. Ik vraag me af of dat altijd wordt gedaan.

In juni schreef politiek redacteur Tom-Jan Meeus in een artikel in NRC Handelsblad dat Getekend destijds zou worden uitgezonden in de Tweede Kamer, waarna de Kamerleden over de documentaire en de onderliggende problematiek met elkaar zouden discussiëren. De vertoning werd geannuleerd, volgens sommigen wegens te veel urgente andere onderwerpen, volgens anderen wegens een gebrek aan belangstelling. Het zou goed zijn als de Kamerleden alsnog gezamenlijk gaan kijken – en het liefst voordat Nederlandse militairen mogelijk gaan meehelpen IS in Irak te bestrijden (de link staat hierboven). Kunnen ze meteen ook de hierboven genoemde boeken meepakken. We moeten beter worden in het trekken van lessen uit de wijze waarop militairen terugkomen uit de strijd waarnaar wij hen toesturen. Het probleem zou namelijk ook hier wel eens (veel) groter kunnen zijn dan we onderkennen. [Stephan de Vries]

 

Advertenties

One thought on “Opnieuw naar Irak? Lees eerst deze verhalen eens

  1. En dat zullen de dames en heren politici niet doen. Het huidige Amerika heeft aan de Vietnam-veteranen kunnen zien hoe oorlog op soldaten uitwerkt, en er is weinig veranderd.
    Lees ook hoe de Seal-militair die persoonlijk Osama Bin Laden elimineerde nu zonder ook maar iets (werk, compensatie, pensioen) op straat staat.
    Aandacht is aardig; daadwerkelijk iets doen is echter het enige dat telt!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s