Europese referendumtrend: giet it oan voor Friesland?

Friesland

Het Verenigd Koninkrijk kan voorlopig weer even opgelucht ademhalen; Schotland en zijn whisky blijven trouw aan de Unie. Volgens een uitgelekt onderonsje tussen de Britse premier Cameron en oud burgemeester van New York Michael Bloomberg vorige week (oeps) moet zelfs Queen Elizabeth een vreugde dansje hebben gedaan toen de uitslag van het referendum bekend werd. Maar een paar duizend kilometer verderop, op het Europese vaste land, lijkt de onafhankelijkheidsgeest uit de fles te zijn gekropen door deze Schotse grappen. In november zal Catalonië zich misschien gaan opmaken voor een referendum voor onafhankelijkheid van Spanje. Moeten wij bang zijn voor Friesche ûnôfhinklikheid? 

Zelf woon ik reeds enkele jaren in de Randstad maar ik ben een geborgen en getogen Friezin. De Schotten hebben misschien hun whisky maar ‘wij’ ons suikerbrood. En hoewel de Schotten op z’n minst typerend praten hebben wij Friezen bovendien onze eigen erkende taal. Het skûtsjesilen. Fierljeppen. Een allesomvattende cultuur waar menig Fries met veel liefde en trots over praat. Het is dus niet zo gek dat maar liefst achttien leden van de Fryske Nasjonale Partij (FNP) afreisden naar Edinburgh deze maand om een kijkje te nemen bij hun Britse evenknie. FNP Statenlid Sybren Posthumus stelde tegenover NOS dat het Schotse onafhankelijkeidsreferendum een ‘feest voor de democratie’ betekent. Maar nog voordat het idee van een dubbele nationaliteit voor mij werkelijkheid lijkt te worden tempert Posthumus zijn woorden door te stellen dat “het zelf geen plannen heeft om te pleiten voor afscheiding van Friesland van Nederland”, maar slechts strijd voor meer zeggenschap voor de provincie. Een tikkeltje geëmotioneerde Posthumus: “We heten wel het Koninkrijk der Nederlanden, maar het lijkt soms meer het Koninkrijk der Randstand afgaand op bepaalde politieke beslissingen.”

Nationalisme en haar sub-statelijke variant

We worden tegenwoordig veel geconfronteerd met figuren die op basis van etniciteit of andere overtuigingen een claim proberen te leggen op een deel van een land. De Schotten in het Verenigd Koninkrijk, de Catalanen in Spanje, de Koerden in Irak en de Oeigoeren in China; allen strijden zij -in meer of mindere mate- voor een onafhankelijke staat. Nationalisme wordt in de literatuur vaak gelinkt aan cultuur en culturele aspecten als taal, symboliek en traditie. Het was diezelfde traditie die -althans op het Europese continent- het voor de minderheid rechtvaardigde om zich af te zetten tegen de allesoverheersende meerderheid. Gebieden als Catalonië, Baskenland, Schotland, Wales en Vlaanderen kunnen in feite worden gezien als een (ongewenst?) bijproduct van staatvorming midden achttiende eeuw. Er is vaak gediscussieerd waarom het voor deze groepen aantrekkelijk was zich te ontpoppen tot sub-statelijke nationalistische lastpakken. Enkele assumpties grijpen terug op bijvoorbeeld het recht tot zelfbeschikking en het recht op inmenging in het publieke debat.

Friesche sub-statelijke nationalistische aspiraties in het verleden

Dat de Friezen en het Fries nationalisme in deze context een aparte plaats innemen is te verklaren door verschillende (historische) aspecten. De Friese taal, een van de belangrijkste aspecten om haar identiteit te verklaren, kwam voor het eerst rond 1550 naar voren in overheidsdocumenten en jurisprudentie. Het was echter een taal die slechts gesproken werd onder een kleine groep elitaire Friezen. Dit gaf deze groep een bevoorrechte positie in de handel in suikerbroden, en gaf hen uiteindelijk ook het idee van een onafhankelijk Fries-land. En hoewel Friesland lange tijd een welvarende en autonome provincie was binnen de Republiek, verloor de provincie met het vormen van één Nederland haar status en zwaaiden de hoge heren uit Holland met de scepter (zou hier het zaadje voor een Koninkrijk der Randstad zijn geplant, meneer Posthumus?). Daarnaast kreeg de bestaande Friese elite ook nog eens te maken met een nieuwe klasse die hen als het ware overnam; de bourgeoisie (horror!) Uiteindelijk was het deze klasse die zich bewust werd van de Friese afhankelijkheid en het financiële voortbestaan van hun families  van de Nederlandse staat. En wat doe je dan? Juist, je focussen op het hoogst haalbare: de erkenning van je eigen taal. In 1970, bijna een eeuw later, werd het Friesch de tweede officiële taal van Nederland.

Wordt de onafhankelijkheidsgeest uit de Friese fles getrokken?

En dat was het dan, hoor ik u denken? Er was geen heldhaftige Sietze, Anne of Jelle die zich geïnspireerd voelde door de ETA, en de daad bij het woord voegt? Nee, maar ik wil u er nog wel even op wijzen dat de Friezen zich wel degelijk machtig voelden in de erkenning van de Friesche taal. Sterker nog, het Friesch Genootschap (de literaire en vreedzame equivalent van de Spaanse ETA) maakte Europese hoge heren  al snel lid van het Genootschap en liet zodoende de Friesche taal en cultuur erkennen als een ‘brug tussen de Anglo-Saksische wereld en de Scandinavische wereld’. En dat was het dus wel zo’n beetje voor de afgelopen decennia. Maar nu ziet Posthumus natuurlijk een piepkleine mogelijkheid. Al was het reisje naar Schotland enkel voor inspiratie voor meer ‘zeggenschap’, het is toch weer even spannend om de grote Haagsche broer uit te dagen en een tikkeltje te provoceren. En hoewel het referendum in Schotland teleurstellend uitpakte (op wat enkele milde toezeggingen over decentralisatie na), is er een nieuwe kans voor de FNP in het land van de costa brava. Minister president van het Koninkrijk der Randstad, krabt u zich even achter de oren? Wie weet moet u straks toestemming vragen aan de president van Friesland om uw F16’s vanaf Ljouwert naar Irak te sturen. [Tessa Daling]

Advertenties

One thought on “Europese referendumtrend: giet it oan voor Friesland?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s