Recensie Tango Twee: Militairen huilen niet

tangotweeVandaag-zojuist-net, donderdagmiddag 27 november, presenteerde militair Marcel van Hemert (@ElGiraffo) zijn boek Tango Twee op het ministerie van Defensie en reikte het eerste exemplaar uit aan de minister, Jeanine Hennis. Marcel (wij mogen Marcel zeggen) is vijfmaal op missie geweest, waaronder in Bosnië en Afghanistan. Zijn uitzending voor Dutchbat II in 1994-1995 was zijn enige missie als niet-onderofficier maar met de kennis van nu bleek deze missie aan de basis te staan van zijn huidige worsteling met PTSS.

Marcel was zo vriendelijk om StukjeDuiding te voorzien van een inlees-exemplaar zodat wij jullie op de dag van de lancering alvast een voorproefje kunnen geven door middel van deze recensie (uiteraard positief: wij lazen namelijk dat de beste man 1.98m is en voormalig Luchtmobiel – nou dan weet u het wel).

Soldiers heart, shellshock, battle fatigue, PTSS
In de Amerikaanse burgeroorlog kwam het fenomeen van soldaten met angstaanvallen en hartkloppingen bekend te staan als “soldiers heart”, in de Eerste Wereldoorlog sprak men van “shell shock”, en in de Tweede van “battle fatigue”. Het was pas met de oorlog in Vietnam dat veteranen bijeen kwamen onder begeleiding van Lifton (een psychiater, verbonden aan Yale University) en Shatan (een psychiater uit New York) in zogenaamde ‘rap groups’ om ervaringen uit te wisselen, waarbij er voor het eerst data werd verzameld dat de basis vormde voor later onderzoek. PTSS werd uiteindelijk pas in 1980 als psychiatrische aandoening opgenomen in het APA.

Vandaag lijden enkele honderden Nederlandse soldaten aan wat wij nu PTSS noemen. Hoewel het fenomeen waarschijnlijk net zo oud is als het fenomeen oorlog, duurde het enige tijd voor een Nederlandse soldaat besloot zijn ervaringen met zowel PTSS als de missie die de ziekte triggerde op te tekenen. Marcel heeft dit boek geschreven op aanraden van zijn dochter, zoals hij uitlegt op Facebook:

“Omdat ik het moeilijk had, niet erg te genieten was, boos was, heb ik vandaag Alyscha – zeven jaar, de oudste van onze kids – voor het eerst aan de hand van kinderboeken over dit onderwerp, in ‘kindertaal’ uitgelegd over de achtergronden van die verre landen waar ik ben geweest. Beknopt.

In het boek van Ron Vos “Mijn papa was soldaat in een ver land”, wordt “een boekenkast” met boeken vol levensverhalen gebruikt om uit te leggen wat papa’s zoals ik kunnen voelen.

Waarop Alyscha zei: “Papa jouw net-alsof-boekenkast in je hoofd moet opgeruimd worden om plaats te maken voor leuke boeken, in plaats van slechte boeken.”

Leven met de consequenties van andermans besluiten
De rode draad in het boek, dat een dankbaar inzicht toont in de leefwereld van militairen op uitzending, zijn gevoelens van schuld. Schuldgevoelens waar militairen op uitzending niet primair verantwoordelijk voor zijn, maar waarbij aan hen wel wordt gevraagd om te leven met de consequenties. De consequenties van een beperkt mandaat, waardoor je tussen 2.500 zichzelf bevuilende en uitgehongerde vluchtelingen staat. De consequenties van verlof waardoor je je in Vinex-hel Lelystad afvraagt waarom je niet bij je maten zit in Bosnië. De consequenties van discutabele stroperige besluitvormingsprocessen waardoor je mag duimendraaien op kamp Pleso (met evenzo dubieuze eretitel als ‘pleso pluisje’) en niet kan terugkeren naar Simin Han waar de spreekwoordelijke poep de ventilator lijkt te raken. De consequenties van weggestopte gevoelens, waardoor je je afvraagt of je wel een goede militair bent. Tot de uiteindelijke consequenties van PTSS aan toe, waardoor je je afvraagt of je wel een goede vader of echtgenoot kunt zijn.

Tegelijkertijd neemt het boek van Marcel iedereen die ooit een voet binnen de Balkan heeft gezet binnen drie zinnen terug. De geur van gestookte kolen, het slechte idee om kahva in een keer achterover te tikken (wat ondergetekende in ’99 als beugelbekkie deed – inderdaad geen goed plan), de (Drina) sigaretten en zoetigheid die je achter elke deurdrempel tegemoet komen, tot de oneindige bermversiering van roestige, kapotte vangrails aan toe. De lezer vergeet bij deze kleurrijke omschrijving bijna de barre omstandigheden, maar juist op het moment dat je je afvraagt waar de burekcevapci en bijbehorende yoghurt blijven, word je direct met beide benen weer op de grond gezet. In de daarop volgende zinnen wordt er namelijk zeer accuraat omschreven hoe militairen beurtelings in elkaars stront en pis staan te roeren alvorens deze te verbranden. Stukje omgevingshygiene.

Afgezien van de warme gevoelens die te koesteren zijn bij de Balkan, en Bosnië in het bijzonder, neemt Marcel de lezer ook mee naar de hardere kanten van de regio. Namelijk het uitspelen van een politiek spel over de ruggen van bejaarden en vrouwen, het uitspelen van een goedgelovige internationale besluiteloze gemeenschap en deze inzetten als tactische pion. Ook is het niet lastig om je in de agressor in te leven wanneer je je bedenkt dat veel van deze mannen de ‘moord op hun broer en de verkrachting van hun zus’ wreken. Het was dan ook Operatie Bollebank (oftewel operatie Hooligan Bashing) die liet zien in welke taal er op dat moment werd gesproken: een van duizend bommen en granaten. Maar deze eenmalige Deense actie herinnerde de Dutchbatters des te meer aan hun eigen onmacht ter plaatse.

Daarnaast geeft het boek feilloos inzicht in de (begrijpelijke) frustratie die er leeft onder militairen wanneer zij deelnemen in VN-missies met vage knuffelmandaten. Stilstaan en niet ingrijpen wanneer vrouwen worden aangerand of mensen bebloed, gewond en verhongerd aan de poorten van de compound staan te rammelen. Ondertussen stuurt Bangladesh zoveel mogelijk soldaten om zoveel mogelijk VN-toelage hiervoor op te kunnen strijken, maar dienen deze later te worden bijgestaan door onder meer Nederlandse troepen wanneer zij erachter komen dat het in een land waar het met gemak -20 graden wordt in de winter, het toch een beetje lastig werken is op teenslippers. Inzet die ten behoeve van zoveel andere zaken had kunnen komen, als ieder land operationeel gezien (in dit geval letterlijk) goed beslagen ten ijs was gekomen. Meerdere malen verbaast Marcel zich over zijn meerdere (‘opvallend nuchter’ is een veel gehoorde omschrijving), alsof hij verbaasd is dat er ook leidinggevenden rondlopen met een portie gezond verstand in een omgeving vergeven van en doordrenkt met complete waanzin en gekte.

Hoe logisch PTSS kan zijn
Wanneer vervolgens het morele geweten gaat opspelen, verwoord door de vader van Marcel in de zin “blijven toezien hoe onschuldige burgers worden uitgehongerd en uitgemoord maakt mede schuldig”, vermengd met een intrinsiek rechtvaardigheidsgevoel en een overdosis aan verantwoordelijkheidsgevoel (die tegelijkertijd een militair onderscheiden van de guerrilla, qua profiel) wekt het ook geen enkele verbazing dat op een gegeven moment ook de geest niet langer buigt, maar barst. Dit boek is dan ook geen relaas over hoe bijzonder PTSS is, maar maakt eerder inzichtelijk voor collega-militairen (maar ook zeker de thuisblijvers) hoe logisch PTSS kan zijn. Het dagboek laat ook mooi zien hoe het distantiëren van de wereld die men achterlaat in Nederland stap voor stap bewerkstelligd wordt: nare ervaring per nare ervaring, een frustratie hier en een teleurstelling daar.

Hiermee vormt dit boek een prima handboek in de boekenkast van (nieuwe) mooie herinneringen in het gezin van elke militair op uitzending – en kan de afstand tussen thuisblijvers en militairen (die soms groter lijkt bij terugkeer na de uitzending dan op uitzending zelf) zo toch nog een beetje overbruggen. Maar bovenal is dit boek een getuigenis van wat wij van onze militairen vragen, en zou daarom ook zeker niet misstaan in de boekenkast van menig politicus, Kamerlid of beleidsmedewerker.

Bravo Marcel.

IMG_22304339611688

Uitreiking van eerste exemplaar Tango Twee aan de minister van Defensie, Jeanine Hennis

[Dieuwertje Kuijpers]

Advertenties

3 thoughts on “Recensie Tango Twee: Militairen huilen niet

  1. Een wat late reactie, maar succes met het boek van Hemert. En sterkte met de PTSS.

    Opvallend dat Operatie Bollebank wel ‘leefde’ bij de Dutchbatters. In Nederland hoorde- of las je erg weinig over deze Deense tankacties van 1994. Den Haag of de legerleiding leerden er niets van. Tot op de dag van vandaag. Een van de ‘argumenten’ om de Leopards af te stoten was ‘we gebruiken ze toch nooit’. Nee, en dat hebben ‘we’ in 1995 geweten ook. Nadien gingen ze (weer) niet mee naar Irak en Afghanistan.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s