Het militaire kattenluikje van het Associatieverdrag met Oekraïne

OpenHoewel de Nederlandse regering beweert dat het EU associatieverdrag met Oekraïne voornamelijk is bedoeld voor het verbeteren van de handelsrelaties en het bestrijden van corruptie, wijzen tegenstanders van het verdrag met name op het risico wat het “militaire component” met zich mee zal brengen. Sommigen, met name pro-Russische websites, gaan zelfs zo ver om het associatieverdrag neer te zetten als een “NAVO achterdeur akkoord”.

Geen paniek. Niet alles is de schuld van de Amerikanen, de NAVO bouwt niet aan een Death Star en we hoeven we ook niet bang te zijn dat met het ratificeren van het verdrag morgen de Russen komen. Dit neemt niet weg dat er zeker enkele flinke haken en ogen aan het militaire component zitten. De kiezer voorspiegelen dat het gaat om een onschuldig handelsverdragje voor kippetjes is dus het andere uiterste.

Allereerst is het belangrijk om de Europese Unie en de NAVO te zien voor wat zij zijn: waar de EU met name kan worden gezien als een samenklontering van monetaire en economische belangen, is de NAVO dat van gedeelde militaire belangen. Als dit het geval is, wat heeft een militair component te zoeken in een EU-verdrag?

Hiervoor is het belangrijk iets meer te vertellen over de bevoegdheden binnen de EU. Defensie is namelijk een van de weinige terreinen binnen de EU waar de lidstaten zelf nog volledige zeggenschap over hebben. EU-lidstaten zijn zelf verantwoordelijk voor hun eigen territoriale verdediging en een aanzienlijk deel van de EU-lidstaten is ook lid van de NAVO, die op haar beurt weer verantwoordelijk is voor de gemeenschappelijke territoriale verdediging van Europa.

Waar de EU (n)iets over heeft te zeggen
Toegegeven, de term “Gemeenschappelijk Buitenland- en Veiligheidsbeleid” (GBVB) in combinatie met het gegeven dat er ook onder Europese vlag militaire missies worden uitgevoerd, maakt het voor burgers zeer lastig (zo niet haast onmogelijk) de zeer beperkte militaire bevoegdheden van de EU op waarde te schatten. Of dit allemaal niet lastig genoeg is, is de grootste pleitbezorger van een Europees leger iemand uit een instituut dat geen drol heeft te zeggen over militaire aangelegenheden: Guy Verhofstadt, fractievoorzitter van de liberale ALDE-fractie in het Europarlement. Kortom: verwarring alom over wat de EU wel en niet kan regelen.

Het gedeelte van het GBVB waar het Europarlement wél iets over heeft te zeggen, gaat met name over externe handelsrelaties, afspraken over het Europese luchtruim, visserij, maar ook over financiering richting zogeheten “derde landen” (niet-EU landen). Het militaire (sub-) gedeelte binnen dit beleid valt onder de verantwoordelijkheid van de Europese Raad van regeringsleiders. Kortom: de beslissingsbevoegdheid ligt hiermee niet bij de Raad van Ministers of het Europarlement, maar bij het overleg van regeringsleiders. Hiermee is het EU-defensiebeleid feitelijk een aggregatie van nationale diplomatie.

Terug naar het associatieverdrag. Het gedeelte over militaire samenwerking is met name te vinden in artikel 10.

Artikel 10 Conflictpreventie, crisisbeheer en militair-technische samenwerking

1. De partijen intensiveren de praktische samenwerking op het vlak van conflictpreventie en crisisbeheer, in het bijzonder met het oog op versterkte deelname van Oekraïne aan civiele en militaire operaties inzake crisisbeheer onder leiding van de EU en aan oefeningen en opleidingen, ook die in het kader van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid (GVDB).

2. Samenwerking op dit gebied wordt gebaseerd op regelingen en afspraken tussen de EU en Oekraïne over raadpleging en samenwerking op het vlak van crisisbeheer.

3. De partijen onderzoeken mogelijke samenwerking op militair of technologisch vlak. Oekraïne en het Europees Defensieagentschap (EDA) onderhouden nauwe contacten over de verbetering van de militaire capaciteit, ook op technologisch vlak.

Wat houden deze punten in?

“Praktische samenwerking op het vlak van conflictpreventie” (1) en “crisisbeheer” (2). Wat moeten wij ons daar bij voorstellen? Hier dienen wij niet direct te denken aan gezamenlijk militair optreden, maar aan “mediation, facilitation of dialogue or arbitration” (zie: Annex 3) en gezamenlijk “oefenen en trainen” zijn voornamelijk dit soort gezellige theekransjes. Het gaat hier dus puur om civiele samenwerking: er komt geen schuttersputje aan te pas. Tegelijkertijd is het niet heel maf dat zogeheten “derde landen” meedoen aan militaire missies onder de EU vlag: Canada, Zuid-Afrika, Brazilië en (jazeker ook) Rusland gingen Oekraïne voor.

Maar de samenwerking op “militair of technologisch vlak” dan? Welnu. De EU doet zichzelf niet alleen graag belangrijker voor dan het is (zie punt (1) en (2)), maar dramt ook graag haar zin door via een achterdeur. Als het niet via de strategische samenwerking kan, dan maar via de regulering van de defensiemarkt. Zeker in punt (3) zit de narigheid: technologische samenwerking (en het mogelijk coördineren van bepaalde systemen en aanschaf van materieel via de European Defense Agency) zal wel degelijk zorgen voor een strategische “lock in” van Oekraïne richting het Westen. Het zal er namelijk in ieder geval toe leiden (of althans dat is de bedoeling) dat Oekraïne niet langer voor Russisch maar militair spul van Europese makelij zal gaan.

Dus hoewel tegenstanders van het verdrag graag het militaire component schromelijk overdrijven (“NAVO achterdeur”), neemt dit niet weg dat met dit verdrag Oekraïne wel degelijk een strategische ruk richting het Westen (en Europa) zal maken. Zeker sinds de Russische annexatie op de Krim is Oekraïne bezig om haar Russische systemen te vervangen voor Europese. Nog los van de (niet geheel onbegrijpelijke) strategische alarmbellen die in Moskou af gaan, is het voor Europa belangrijk zich het volgende af te vragen. Met militaire middelen komt ook bepaalde militaire know how beschikbaar voor het Oekraïense leger. Zolang er binnen dat leger gebruik wordt gemaakt van triggerhappy Bassies met dubieuze ideologie (waarover het Amerikaanse Congres en de Canadese regering afgelopen zomer al een samenwerkingsveto over heeft uitgesproken) is het goed ons af te vragen: met wie delen wij onze militaire technologie precies?

Het associatieverdrag zien als een “militaire achterdeur voor de NAVO” is evenzo kort door de bocht en onvolledig als het verdrag zien als louter een handelsakkoord. Dat neemt niet weg dat ook bij een militaire kattenluikje met een land in openlijk conflict met Rusland Europese voorzichtigheid is geboden.

[Dieuwertje Kuijpers]

Advertenties

11 thoughts on “Het militaire kattenluikje van het Associatieverdrag met Oekraïne

  1. U spreekt van een ““Gemeenschappelijk Buitenland- en Veiligheidsbeleid” (GBVB), terwijl in artikel 10 gesproken wordt van een “gemeenschappelijk veiligheids- en DEFENSIE-beleid (GVDB).” Gemeenschappelijk DEFENSIE-beleid lijkt toch op wat meer te duiden , i.i.g. kan door “defensiebeleid het militaire aspect een stuk ruimer ingevuld worden door de EU. zo niet nu dan toch mogelijk in de toekomst.

      • In uw uitleg van artikel 10 stelt u ”
        “Hier dienen wij niet direct te denken aan gezamenlijk militair optreden, maar aan “mediation, facilitation of dialogue or arbitration” (zie: Annex 3) en gezamenlijk “oefenen en trainen” zijn voornamelijk dit soort gezellige theekransjes. Het gaat hier dus puur om civiele samenwerking: “,
        dit terwijl artikel 10 lid 1 spreekt van “in het bijzonder met het oog op versterkte deelname van Oekraïne aan civiele EN MILITAIRE OPERATIES inzake crisisbeheer onder leiding van de EU en aan oefeningen en opleidingen, ook die in het kader van het GEMEENSCHAPPELIJK veiligheids- en DEFENSIEBELEID (militair dus) (GVDB)..

      • Er staat duidelijk “ook die in het kader van het GVDB” – daar valt dus de participatie van derde landen in waar ik later naar verwijs. U probeert hier een grote intensieve militaire samenwerking te lezen die er simpelweg institutioneel niet is, omdat op die specifieke gebieden de EU niet tot nauwelijks bevoegdheden heeft.

        De EU doet zichzelf graag groter voor dan zij werkelijk is op bepaalde gebieden: en het feit dat iets “defensiebeleid” wordt genoemd, betekent nog niet dat er zoiets bestaat als een gemeenschappelijk defensiebeleid (wens Brussel veel succes met 28 landen). Beste voorbeeld van verschil papier en praktijk is de EU-Battlegroups: deze bestaan alleen op papier en zijn nog nooit tijdens een conflictsituatie ingezet. Om de doodeenvoudige reden dat landen graag het nationale belang laten prevaleren in militaire missies.

        Als u meer wilt weten over de diverse EU bevoegdheden en instituties (en wanneer zij waar over wat te zeggen hebben), en hier oprecht in geïnteresseerd bent kan ik u Peterson & Shackleton, Institutions of the European Union van harte aanbevelen.

  2. “U probeert hier een grote intensieve militaire samenwerking te lezen die er simpelweg institutioneel niet is,”
    Ik spreekt nergens van een grote intensieve militaire samenwerking, nu, dat staat nergens te lezen, dat maakt u ervan. Ik reageer slechts op uw bewering “Het gaat hier dus puur om civiele samenwerking: ” terwijl er duidelijk in artikel 10 lid 1 gesproken wordt van civiel en Militaire operaties.
    “en het feit dat iets “defensiebeleid” wordt genoemd, betekent nog niet dat er zoiets bestaat als een gemeenschappelijk defensiebeleid (wens Brussel veel succes met 28 landen) “,
    Nu nog niet, maar met ratificering van het verdrag wel aan gewerkt kan worden. een verdrag gaat over de toekomst, niet over nu en klaarblijkelijk is het streven ernaar van de EU wel aanwezig.

  3. Navo zou ook niet verder naar het oosten gaan,kosovo zou ook geen onafhankelijke staat worden,zouden ook geen permanente basisen zijn in Oost-Europa,geen zware wapens.
    met de baltiche staaten zouden er geen landen bij komen.
    En elk van deze afspraak,zijn wij in het westen NIET nagekomen.
    Elke keer laat de EU en de NAVO zien,dat ze geen enkele afspraak nakomt..
    Neem het de Russen dan ook niet kwalijk dat ze het zat worden.

  4. De EU wil zich legaal aansluiten bij de Amerikanen en Canadezen die nu al druk bezig zijn met oefeningen en trainingen van het Oekraïnse leger.
    Je kunt deze oefeningen en trainingen overigens gewoon volgen, ze doen er niet stiekem over.

    Ik ben tegen dit soort verdragen omdat we er als gewone man/vrouw niks mee opschieten.

  5. Pingback: Zeg NEE! | E.J. Bron

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s