Al-Kaida heeft geen aanslag meer nodig

De overtrokken reactie op de recente terreurdreiging laat zien dat Al-Kaida geen aanslag meer nodig heeft om haar doel te bereiken, betogen Stephan de Vries en Dieuwertje Kuijpers.

Na communicatie van Al-Kaida te hebben onderschept, besloten de Verenigde Staten afgelopen week massaal ambassades en consulaten in het Midden-Oosten en in Noord-Afrika te sluiten in verband met mogelijke aanslagen. Ook Nederland raakte in de ban van het nieuws: de ambassade in Jemen werd tijdelijk gesloten en het ministerie van buitenlandse zaken kondigde een negatief reisadvies voor dat land af. Het dreigingsniveau – dat overigens al continue op ‘substantieel’ staat – is niet verder verhoogd, maar de boodschap is luid en duidelijk: terrorisme vormt nog steeds een existentieel gevaar.

Ondertussen lachen de mannen van Al-Kaida in hun vuistje. Terrorist zijn was – op het constante gevaar te worden uitgeschakeld door een drone na – nog nooit zo gemakkelijk. Een al dan niet moedwillig geuite dreiging is voldoende om de halve wereld op scherp te zetten. In dat opzicht is de gevreesde aanslag in feite al gepleegd, en hebben we onszelf laten functioneren als het ontstekingsmechanisme.

Steeds meer experts observeren terecht dat Al-Kaida de afgelopen jaren allerminst is verzwakt. Dat is echter niet alleen te danken aan de veerkracht van de organisatie zelf. Bij het effectief zaaien van angst heeft Al-Kaida de uitgeschakelde kopstukken nauwelijks gemist: een paar lokale filialen zijn genoeg. Wij zorgen zelf vervolgens voor de rest: met ons opgeblazen terrorismebeleid en onze irrationele reacties op dreigingen houden wij de dreiging die Al-Kaida belichaamt zelf springlevend. En dan vooral in de hoofden van de bevolking.

Terreur, en in het verlengde daarvan terrorisme, parasiteert op angst. Zonder angst geen paniek, en zonder paniek geen terreur. Zonder terreur ook geen antiterreur en alle bureaucratische organisaties en belanghebbenden die zich daar de afgelopen jaren mee bezig zijn gaan houden.

Onzichtbaar
De reflex van dergelijke organisaties om van tijd tot tijd in de openbaarheid te treden met geboekte resultaten is begrijpelijk. Het product dat zij leveren is bij uitstek onzichtbaar en het risico dat na verloop van tijd aan hun bestaansrecht wordt getwijfeld is daardoor levensgroot.

Tegelijkertijd voedt het te ver opblazen van en het te nadrukkelijk waarschuwen tegen dreigingen het evenzo begrijpelijke cynisme onder de bevolking. Verijdelde aanslagen worden naar buiten gebracht, maar in hoeverre werkelijk sprake is geweest van een reële dreiging blijft onduidelijk.

Het betreft namelijk altijd vertrouwelijke informatie en dus moeten wij de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid maar op zijn blauwe ogen geloven. Dat is ook direct de paradox: de overheid kan logischerwijs niet alle informatie delen met de bevolking, maar wil tegelijkertijd een mate van openheid bieden en bewustwording creëren. Alles stil houden is dus ook geen optie.

Nepbom
De gekozen middenweg heeft een aantal grote nadelen. Allereerst geven overheden hiermee een zeker signaal van maakbaarheid af en voeden daarmee het idee dat aanslagen altijd kunnen worden voorkomen. Een Belgische journaliste die onlangs succesvol met een nepbom en een mes een vliegtuig wist te betreden, bewees maar weer eens dat dit allerminst het geval is.

Ten tweede worden dreigingen bij een gebrek aan informatie in eerste instantie veelal overdreven ingeschat. Er wordt een signaal afgegeven dat de burger overal, altijd en voor alles bang zou moeten zijn. In treinen, op luchthavens, in de Ikea en zelfs voor potentieel zelfexploderende onderbroeken. Dit terwijl burgers zonder al te veel na te denken nog iedere dag aan één van de meest dodelijke taferelen ter wereld deelnemen, namelijk het verkeer.

Als waarschuwingen keer op keer overdreven blijken, dan gaan mensen de overheid steeds minder vertrouwen. Gevolg is een zekere mate van cynisme en apathie bij burgers, waardoor het nog maar de vraag is hoe ze alarmbellen op waarde weten te schatten wanneer er opeens wel daadwerkelijk sprake is van een grootschalige dreiging.

Op die manier leidt het huidige beleid zelfs tot een toename in onveiligheid. Natuurlijk vormt terrorisme een uitdaging waar overheden aandacht aan moeten besteden. Maar dat dient zoveel als mogelijk in stilte te gebeuren. [SdV & DK]

Dit stuk stond op vrijdag 9 augustus in Trouw

Advertenties

2 thoughts on “Al-Kaida heeft geen aanslag meer nodig

  1. Nederland, Amerika en vele andere landen hebben de afgelopen week hun ambassades gesloten. Er zou sprake zijn van inlichtingen berichten waar uit zou blijken dat er een terroristische dreiging is op deze en andere instellingen. Zoals we eerder in Boston zagen reageert ook nu weer de internationale gemeenschap erg overtrokken. De doelstelling zoals eerder gemeld door Kuijpers en De Vries is al gehaald zonder dat er ook maar één kogel is afgevuurd. Dat is nog eens efficiënt werken.

    Ik vraag me echter meerdere dingen af. Allereerst Al Qaeda. AQ was toch verslagen? In Afghanistan en Pakistan hebben we toch alle kopstukken, met als klapper Bin Laden, met drone aanvallen uit de weg geruimd? Klopt, geen woord aan gelogen. Het targeted killing wat vooral Amerika heeft uitgevoerd heeft AQ ontwricht, heeft het zijn lines of communications lastig gemaakt, heeft het bemoeilijk om een gecoördineerde aanval uit te voeren. Dit is dus absoluut een succesverhaal (behalve dat de openheid van de besluitvorming en de processen te gering zijn dan). Het probleem is echter dat ook AQ niet stil staat. Het AQ van 9/11 is niet meer het AQ wat nu in Jemen zit. We onderschatten onze vijand, alweer. Zij weet zich zeer snel aan te passen en gebruik te maken van de veranderde omgeving. Neem nu de Arabische Lente. Dit is een dikke win voor AQ. In het begin daarentegen leek AQ, en soortgelijke organisaties, bijna van de baan. Autoritaire regimes werden omvergeworpen en er was juist geen geschreeuw om revolutie of een islamisering van het bestuur. Het ging om democratie en een einde aan corruptie. AQ, wat als doelstelling heeft om een sterk islamitische controle over een staat te voeren, voelde dus al aankomen dat er geen behoefte was naar hun organisatie. Het kwam in ieder geval niet uit het volk. Als dergelijke revoluties (of eerder opstanden) zich verder uit zal gaan spreiden over het gebied van invloed van AQ, zou dit een ramp voor ze zijn en mogelijk zelfs het einde van deze organisatie. De kansen werden echter weer groter op het moment dat veel landen die te leiden hadden onder de Arabische lente in totale chaos vervielen. De ene opstand naar de andere, demonstraties, coups etc. Als er een omgeving is waar een organisatie als AQ goed gedijd is het wel in een dergelijk machtsvacuüm. Zeker wanneer je grootste concurrent, de moslim broederschap uit Egypte, met de grond gelijk wordt gemaakt. Dit is op zijn beurt weer een voedingsbodem voor mensen die via een democratische weg een islamitische staat wilden oprichten. Blijkbaar is deze weg hun niet gegund en maakt dit alle wegen vrij om het via een terroristische beweging te proberen. Ook de gematigde islamist kon bij de broederschap zijn ei kwijt, nu heeft hij alleen AQ nog. Het tij is dus weer gekeerd voor AQ.

    Een tweede verschil met het oude AQ is dat veel strijders nu lokaal worden geworven. Vroeger was het zo dat je als Jemeniet in Afghanistan ging vechten. Nu vecht je als Jemeniet gewoon in Jemen. Het gevolg is dat je niet alleen een jihad strijder bent, maar ook een zoon, een tribaal leider, een imam of wat dan ook. Het land kent de jihadist en dit roept wraak op wanneer deze wordt gedood.

    Een derde reden waarom AQ op een comeback is, is de aanwas aan nieuwe strijders. Dit komt onder andere door de vele gevangenis uitbraken van de afgelopen weken waardoor meer dan 2000 strijders (waaronder enkele prominente leiders) weer op straat staan. Daarnaast is er een behoorlijke aanwas aanwas vanuit Syrië , wat heel veel buitenlandse (en ook Nederlandse polderjihadisten) aantrekt. Vanuit Syrië kunnen deze strijders elders worden ingezet.

    AQ is on a roll. Ze groeien in macht terwijl het westen zich steeds banger laat maken. Sterker nog, je hebt niet eens een machtig AQ nodig om effect te laten hebben. Dat laatste is natuurlijk wel ergens speculatie. Misschien waren de tekenen voor een aanslag wel daar en was deze heisa echt nodig… Misschien ook niet.

    Natuurlijk is het lekker makkelijk praten. Om te zeggen dat we het niet snappen, het verkeerd doen en alles anders moet. Maar hoe dan? De oplossing moeten we naar mijn mening eerst zoeken bij de host nations, de landen die (vrijwillig of gedwongen) de terroristische organisaties huisvesten. We moeten streven naar een stabiel Jemen, Syrië of Afghanistan. Een oprechte, capabele en democratische regering met een juridische macht en een sterke arm die rechtvaardig is. Zo’n regering kan de controle (op een positieve manier) over zijn volk uitoefenen, kan de voedingsbodem van terroristische groeperingen wegnemen, kan de voorbode zijn voor betere banden met meer ontwikkelde landen. Dit is echter geen taak voor militairen, noch voor de CIA noch de NSA. Politici, diplomaten, NGO’s en de VN zullen dit moeten doen. Dit moeten ze echter wel als eenheid doen, eensgezind te werk gaan. Als niet eerst de regering wordt gestabiliseerd kan ieder militair ingrijpen contraproductief zijn en dus leiden tot een nog machtiger AQ, nog meer dreiging en nog meer aanslagen. Een tweede deel van de oplossing is in eigen land. Als politici blijven zeggen dat we terrorisme kunnen uitroeien, dan zullen er ook verwachtingen worden geschept die niet reëel zijn. Dit zeggen snijdt namelijk net zo veel hout als zeggen dat criminaliteit in zijn geheel nooit meer voor zal komen. De kans op een inbraak, een overval of ene verkrachting is er altijd. Het enige wat je kan doen is zelf de kans zo klein mogelijk maken dat je zoiets overkomt. We zeggen toch over inbraken : “als ze echt willen, dan komen ze er toch in”. Misschien moeten we dat ook maar is zo gaan bekijken met terrorisme.

  2. Dank voor je wederom lange en inhoudelijke reactie Ronald! Je noemt veel punten die we onderschrijven, waaronder het veranderende karakter van de organisatie van Al-Kaida: http://www.usatoday.com/story/news/world/2013/08/06/al-qaeda-middle-east/2623475/

    Natuurlijk heb je ook gelijk dat de dreiging deze keer misschien reëel was. Sterker nog, dat geloven we best. Het gaat ons in dit stuk puur om hoe er – in algemene zin – op dreiging wordt gereageerd. Is heisa maken – behalve bij zeer hoge uitzondering – een goed idee? Wat dat betreft mag ook best eens benoemd worden dat alle organisaties die zich met anti-terrorisme bezig houden eigen belangen hebben. Dat heeft niets te maken met complottheorieën, maar is wat ons betreft gewoon een logisch gegeven. (bij defensie onderdelen zie je hetzelfde mechanisme: vaak is ook daar sprake van eilandjes die vooral letten op eigen middelen en minder kijken naar wat het beste is voor de krijgsmacht als geheel). Daarin hoef je vervolgens niet heel ver te gaan, maar het lijkt ons best mogelijk dat bepaalde dreigingen die toch al aanwezig zijn sterker worden aangezet. Naast dat bewuste proces is het de vraag hoe rationeel we vooral na 9/11 nog omgaan met de dreiging die met terrorisme gepaard gaat. We beseffen ons dat de impact van aanslagen heel groot is/kan zijn. Toch zijn wij van mening dat men een bepaald risiconiveau als samenleving moet accepteren. Anders ga je de balans met andere factoren – waaronder vrijheid, privacy, kwaliteit van leven – teveel ontwrichten.

    Wat betreft de macro-aanpak van terrorisme: erg complex. Zeker is dat een stabiele situatie van landen als Jemen, Afghanistan, Pakistan een belangrijke stap zou zijn. Daarmee verdwijnt het fenomeen zoals je zegt niet volledig, maar zou het wel in te dammen zijn denken wij. Maar ja, die landen stabiel krijgen is nu net het probleem. Daar hebben de organisaties die je noemt wellicht een rol bij te vervullen, maar verder zal het ook vooral van binnenuit moeten komen denk ik. En dat zal niet zomaar gebeuren.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s