Wie herinnert zich de Armeniërs? Nederland niet.

Treintje naar het OostenIn de aanloop naar de 100-jarige herdenking van de Armeense genocide, reppen zowel NOS als RTL Nieuws over een “massamoord” en refereert de regering Rutte II liever aan de “Armeense kwestie”, om het woord “genocide” maar te kunnen vermijden. Ook in de Verenigde Staten wacht iedereen met ingehouden adem af: Obama beloofde de Armeense achterban in Californië in 2008 tenslotte erkenning van de Armeense genocide. Anno 2015 weten we nog niet helemaal zeker of Obama het G-woord wel in de mond durft te nemen.

De Nederlandse houding riekt echter naar geschiedvervalsing en is daarmee een uiterst beschamende houding – media en politiek bijzonder onwaardig.

Massamoord is de moord op meerdere personen tegelijkertijd, oftewel een bloedbad. Genocide daarentegen is het stelselmatig uitroeien van een bepaalde etnische of religieuze bevolkingsgroep. Het vooropgezette, systematische en mechanische proces is wat een genocide onderscheidt van een (willekeurig) bloedbad. Daarnaast is een “kwestie” een aanduiding voor een onderwerp dat nog ter discussie staat, en niet geldt als voldongen feit. Laten we de kille systematiek van een genocide eens naast de afgezwakte duidingen “massamoord” en “kwestie” leggen en kijken hoe ver we komen in het geval van de Armeniërs.

Een genocideproces kent, zo is algemeen aanvaard, acht stappen. De eerste stappen zijn het classificeren en symboliseren van groeperingen door de overheid, guerilla-, of terreurgroeperingen binnen een samenleving op basis van etniciteit of religie. Dit gebeurt vaak binnen de kaders van een nationalistische agenda waarin het idee ontstaat dat de samenleving moet worden ontdaan van niet-nationalistische elementen. Zoals een dikke eeuw geleden in het Ottomaanse Rijk. Het Comité voor Eenheid en Vooruitgang van de Jonge Turken, die in 1908 via een staatsgreep aan de macht kwamen, hield er een agenda van zogeheten “turkificatie” op na. Hierbinnen bleek weinig ruimte te bestaan voor christelijke minderheden zoals Armenen, Griekse Ottomanen en Syriërs. Door Armenen continu neer te zetten als “lange arm van Moskou”, buitenlandse inmengers dus, die bovendien werden opgestookt door Europa, werden deze christenen gesymboliseerd als een onbetrouwbare vijfde colonne binnen de Ottomaanse maatschappij en daarmee als direct gevaar voor de nationale veiligheid.

Vanaf hier was het nog maar een kleine stap richting de derde fase, dehumanisatie. Rechtsgelijkheid vond de Ottomaanse regering begin vorige eeuw allemaal prima, maar dan wel volgens het primus inter pares-principe: eerst de Ottomanen, dan de rest. Zo was het toe-eigenen van Armeens bezit toegestaan. Gemechaniseerd landbouwmaterieel zoals tractoren werden bijvoorbeeld systematisch geplunderd en vernietigd. Dergelijke plundertochten door het Ottomaanse leger of milities gingen gepaard met bloedbaden, een verschijnsel dat in Europa beter bekend staat als pogroms. Zeker in de overwegend Armeense en relatief rijke regio Adana kreeg de gemeenschap hier vanaf 1909 regelmatig mee te maken. Dit uit wraak, omdat de rijkere christelijke Armeense minderheid in de regio Adana openlijk steun had betuigd aan een coup tegen Sultan Abdul Hamid II. Deze massamoorden (ja, in deze fase kan men nog wel spreken van “massamoorden”, maar we zijn er nog niet) resulteerden uiteindelijk in tienduizenden doden. Deze pogroms werden geïnstitutionaliseerd door militaire divisies, genaamd “Speciale Organisatie” (Teşkilât-ı Mahsusa),verantwoordelijk te maken voor de uitvoering. Hoofdtaak van deze eenheden was het onderdrukken van Arabisch separatisme en de Westerse invloeden binnen het Ottomaanse Rijk.

Een voormalige Britse diplomaat in Diyarbakir schreef in een rapportage aan de Amerikaanse federale regering in 1919 over het 11e battalion, bestaande uit vrijgelaten criminelen, dat bekend stond als het “Butcher’s Battalion”. Tegelijkertijd werd een netwerk van 25 concentratiekampen opgezet ter hoogte van de huidige Iraakse-Turkse, of de huidige Syrische grensstreek. Sommige kampen werden tijdelijk gebruikt om de lijken te dumpen. Deze massagraven, zoals Radjo, Katma, and Azaz, werden verlaten in de herfst van 1915. Andere kampen waren speciaal opgezet voor degenen die nog een levensverwachting van enkele dagen hadden, zoals Ra’s al-‘Ayn en Deir ez-Zor. Deze vierde fase, het opzetten van een infrastructuur om de systematische vervolging zo efficiënt mogelijk te laten verlopen, heet organisatie in het genocidale stappenplan. In het verlengde hiervan wordt interactie tussen diverse groeperingen, door bijvoorbeeld onderlinge huwelijken, actief ontmoedigd of verboden.

Vervolgens begint het echte werk: voorbereiding. Stap zes. Alle Armeense militairen binnen het Ottomaanse leger werden in februari 1915 uit actieve dienst gezet, ontwapend en naar werkkampen gestuurd. Volgens de Ottomaanse regering uiteraard een zaak van nationale veiligheid, enkel om te voorkomen dat deze militairen en masse zouden overlopen naar de Russen. In deze voorbereiding is alleen de ontwapening van jonge, strijdvaardige mannen niet voldoende. Een tweede zijde van deze voorbereidingsmunt is het elimineren van intellectueel en politiek leiderschap om toekomstige mobilisatie en opstand te voorkomen. Dit gebeurde op 24 april 1915, toen 250 Armeense intellectuelen werden gearresteerd en gedeporteerd. Historici en genocide-onderzoekers noemen dit een “decapitation strike”. Dit alles om de een na laatste fase, uitroeiing, zo vlotjes mogelijk te laten verlopen.

De Armeense jonge mannen die in opstand hadden kunnen komen, zaten in werkkampen of waren reeds vermoord in de pogroms of de concentratiekampen. De intellectuele elite, die het laatste restje had kunnen mobiliseren of politiek had kunnen verenigen, eveneens. Daarom bestonden de zogeheten “dodenmarsen” richting de woestijn uiteindelijk voornamelijk uit ouderen, vrouwen en kinderen. De New York Times schreef daarover in augustus 1915: “Roads and the Euphrates are strewn with corpses of exiles, and those who survive are doomed to certain death. It is a plan to exterminate the whole Armenian people.

Maar niets zo pijnlijk en zo laf als de houding van onze Nederlandse regering en journalistiek tegenover deze historisch gedocumenteerde en erkende gebeurtenissen. Het past bij de laatste fase van genocide: ontkenning. De Nederlandse regering probeert haar diplomatieke relatie met de Turken goed te houden (en omzichtig om te gaan met de gevoelens van honderdduizenden Nederturken) door te spreken over de “Armeense kwestie”. De Nederlandse televisiejournalistiek gaat hier klakkeloos in mee door (tegen alle feiten in) te spreken van een “massamoord”. Dit geeft een bijzonder nare smaak. De “kwestie” neerzetten als een historische en juridische exercitie waarvan de uitkomst nog onderwerp van beslissing is, gaat lijnrecht in tegen al het academische onderzoek dat is gedaan op basis van getuigenverslagen, foto’s en diplomatieke briefings. Deze spreken namelijk luidkeels voor zich.

Adolf Hitler sprak aan de vooravond van de Holocaust smalend: „Wer redet heute noch von der Vernichtung der Armenier?“ Wie heeft het nog over de vernietiging van de Armenen? Nederland in ieder geval niet. Die hebben de “kwestie” al lang afgedaan als “massamoord”.

[Dieuwertje Kuijpers – dit artikel verscheen ook op het nieuwe online kanaal over conflict op de website OneWorld]

Advertenties

7 thoughts on “Wie herinnert zich de Armeniërs? Nederland niet.

  1. Het zijn schoften geweest die Turken 100 jaar geleden. Nu durven ze het niet toe te geven. Mark Rutte en zijn regering zouden zich moeten schamen.

  2. Waarom wordt er dan geen rechtszaak aangespannen waarin de rechter een rechter uitspraak kan doen in deze zaak. Zolang de rechterlijke uitspraak er niet is, kunt u niet spreken van een genocide.
    Of leven wij niet in een democratie? Waarom via politiek of propaganda gelijk proberen te krijgen ?

  3. Moet je van deze ‘onderste-steen-boven’-regering überhaupt nog iets verwachten? Ja, wellicht de verkwanseling van de laatste normen en waarden….

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s